Nieuwsbrief 1 2009

Beste heer Janssen,

Tradities functioneren als motor van de samenleving en geven richting en vorm aan godsdienstbeleving, recht, politiek, kunst en sociale praktijken rondom belangrijke levensloopmomenten als geboorte en huwelijk. Tradities geven houvast en laten zien wie je bent en waar je staat. Tradities zijn echter ook dynamisch en worden steeds weer aangepast aan eigentijdse behoeften en verlangens.

Het belang van tradities op het snijvlak van continuïteit en verandering is het thema van de nieuwste aflevering van Levend Erfgoed. Vakblad voor public folklore & public history, die haar zesde jaargang ingaat in een geheel vernieuwde en verfriste vormgeving, waarmee dit tijdschrift ook weer helemaal up to date is gebracht.

Dit jaar, 2009, is het Jaar van de Tradities. Het Jaar van de Tradities wil een bijdrage leveren aan de bewustwording van het belang van tradities en rituelen. Daarin past ook dit themanummer van Levend Erfgoed. Deze aflevering wil bijdragen aan een betere doordenking van het begrip traditie en wil tegelijk ook reflecteren op de erfgoedpraktijk van instellingen en organisaties die projecten rondom tradities willen ontwikkelen.

Historici en antropologen waren lange tijd afkerig van het begrip traditie, niet alleen omdat het weinig toepasbaar leek op de dynamische ontwikkelingen in de moderne samenleving, maar ook omdat tradities teveel een tijdloze continuïteit met vroeger zouden suggereren. Ook in het dagelijks leven lieten mensen zich minder leiden door tradities. De protestgeneratie van de jaren zestig zette zich bijvoorbeeld af tegen de tradities van de ‘oude’ generatie.

Des te opmerkelijker is de hernieuwde populariteit van tradities, die te maken heeft met een hernieuwde behoefte aan een bezinning op de eigen identiteit in een snel veranderend Europa. Waar komt toch de persistentie van tradities vandaan, zo vraagt de befaamde Amerikaanse hoogleraar folklore studies Simon Bronner zich af in het fundamentele openingsartikel van deze aflevering.

Zoals de psychologen Van Halen en Westerhof laten zien blijkt het met name de context van ‘andersheid’ te zijn die je bewust doet worden van de eigen identiteit.  In één van de artikelen wordt het voorbeeld van migranten in Nederland behandeld, die in hun ‘Nederlandse’ interieur veel waarde hechten aan voorwerpen uit het land van herkomst. Toch is er ook veel veranderd. Tradities worden niet meer automatisch overgenomen van vorige generaties, jongeren stellen tegenwoordig hun eigen keuzebiografie samen, waarbij ze putten uit tradities van all over the world.

Uit deze aflevering van Levend Erfgoed blijkt dat tradities ook gebruikt worden in een erfgoedcontext. Jaap Kerkhoven behandelt het voorbeeld van levende geschiedenis in openluchtmusea zoals het Zuiderzeemuseum, waarin bezoekers zich voor hun dagelijks leven hier en nu laten inspireren door tradities van vroeger. Voor een deel is het een vorm van nostalgie, voor een ander deel staat het voor een dynamische omgang met tradities.

Ook binnen de sector van het cultuurtoerisme zijn tradities populair, in verre landen wil de hedendaagse cultuurtoerist zich onderdompelen in de cultuur van het land dat hij bezoekt. Traditionele huwelijksceremonies net zo goed als rituelen rond de uitvaart. Tegenwoordig zijn er zelfs arrangementen waarbij je besnijdenisceremonies kunt bijwonen. Hoe ver kun je daarin gaan? De bevolking zelf heeft niet altijd zin om zich in zijn intiemste momenten omringd te weten door toeristen. Veel van de getoonde rituelen zijn daarom in scène gezet, louter en alleen voor de toeristen.

Levend Erfgoed wordt afgesloten met een interview met de directeur van de Stichting Cultureel Erfgoed in Zeeland die in Zeeland allerlei projecten heeft ontwikkeld in het kader van het Jaar van de Tradities. Daaruit blijkt dat tradities – omdat ze dicht bij de belevingswereld van mensen liggen – zich heel goed lenen om interesse op te wekken voor erfgoed, maar ook om de cultuurparticipatie te verhogen.

Levend Erfgoed. Vakblad voor public folklore & public history wordt uitgegeven door het Nederlands Centrum voor Volkscultuur (zie www.volkscultuur.nl). Het themanummer over tradities is verkrijgbaar door 10 euro over te maken op girorekening 810806 van het Nederlands Centrum voor Volkscultuur in Utrecht, onder vermelding van themanummer tradities Levend Erfgoed.

 Voor meer informatie over volkscultuurbeleid kijk op http://www.volkscultuur.nl/beleid-voor-volkscultuur_100.html

Nieuwsbrief 4 2008

Beste heer Janssen,

Van Sinterklaas tot suikerfeest
Nederlandse tradities en trends centraal in nieuwe verzamelreeks

Hoewel er vaak gezegd wordt dat veel verloren gaat, zijn er wellicht nog nooit zoveel Nederlandse tradities geweest als nu. De waaier van typisch Nederlandse cultuurverschijnselen is heel breed. Sinterklaas is volgens recent onderzoek zelfs de populairste traditie, suikerfeest staat op 14 en zelfs het Acht Uurjournaal kijken haalt het in de top 100. Tradities zitten in de kleine dingen van het menselijk samenleven. In alledaagse culturele uitingen, in rituelen en in sociale praktijken. Tradities zijn de culturele bagage die je van huis uit hebt meegekregen.

Die enorme rijkdom van Nederlandse tradities en trends staat centraal in het Alledaagse leven. Tradities & trends in Nederland. In maar liefst 35 delen biedt de verzamelreeks een actueel en toegankelijk geschreven overzicht van de Nederlandse cultuur van alledag. Wie wil weten waarom wij de dingen doen zoals we doen, vindt de antwoorden terug in deze reeks. Elk deel gaat in op een bepaald thema. Zo komen bijvoorbeeld eten en drinken aan bod, maar ook vakantie, carnaval, wonen, trouwen, geboorte, knutselen en kermis.

het Alledaagse leven is een reeks die je niet kunt missen als je wilt begrijpen hoe de Nederlandse samenleving in elkaar steekt.

De eerste twee delen van het Alledaagse leven liggen vanaf 11 november in de winkel, samen voor de prijs van een: 5,95 euro. Bovendien bevat het eerste deel een gratis toegangskaartje voor een persoon, in te leveren bij een van de vijf museum naar keuze. Het derde deel is vanaf 9 december verkrijgbaar. Vanaf dat moment ligt elke twee weken een nieuw deel in de boek- en tijdschriftenhandel.

De eerste twee delen van de nieuwe reeks werden op 1 november in voormalig sanatorium Zonnestraal door directeur W.J.G.M. Waanders aangeboden aan Hare Majesteit Koningin Beatrix. het Alledaagse leven verschijnt in het kader van het Jaar van de Tradities, een themajaar waaraan honderden verenigingen en musea deelnemen. De verzamelreeks is een initiatief van Waanders Uitgevers en het Nederlands Centrum voor Volkscultuur, met medewerking van het Nederlands Openluchtmuseum en het Meertens Instituut. 

In het eerste deel staat de Nederlandse identiteit centraal. Nederland is veel meer dan de veelgehoorde stereotypen gezelligheid, open gordijnen en oranjegekte. Wat Nederland dan wel behelst wordt in dit deel uit de doeken gedaan. Daartoe gaat de auteur terug naar het ontstaan van het moderne Nederland in de 17de eeuw. Hij beschrijft niet alleen de groeiende eenwording van het land, maar ook de regionale en lokale eigenheid.

Het tweede deel gaat over Sinterklaas. Wie was deze heilige uit het Turkse Myra precies? En hoe kon hij uitgroeien tot de belangrijkste Nederlandse traditie? Behalve een antwoord op die vragen, geeft de auteur ook duidelijkheid over de verschillende verschijningsvormen van de Sint: met en zonder kruis op zijn mijter en met en zonder Zwarte Piet met roe.

Meer lezen over de reeks, over de 35 delen of over de auteurs en redactieleden? Neem een kijkje op www.hetalledaagseleven.nl.

Nieuwsbrief 3 2008

Beste heer Janssen,

Op 1 november is het Jaar van de Tradities op feestelijke wijze geopend door Koningin Beatrix. Op hetzelfde moment werden ook de honderd tradities, die het meest genoemd zijn door de Nederlandse bevolking, bekend gemaakt. Al deze tradities, afgedrukt op theedoeken, werden opgehangen aan een waslijn.

Koningin Beatrix opende het jaar door aan deze waslijn een theedoek op te hangen met het logo van het Jaar van de Tradities. Een bijzonder moment, waarmee zij het startsein gaf voor een jaar lang aandacht voor de achtergronden van de cultuur van het dagelijks leven.

De opening van het Jaar van de Tradities werd uiteraard afgesloten op traditionele wijze. Koningin Beatrix kreeg een glaasje geboortekandeel en een beschuitje met muisjes aangeboden.

Samen met haar achterban gaat het Nederlands Centrum voor Volkscultuur in 2009 op zoek naar het verhaal achter al die tradities. Het Nederlands Centrum voor Volkscultuur roept zoveel mogelijk organisaties en mensen op om mee te doen en aandacht te besteden aan de tradities in de eigen omgeving.

Alle activiteiten in het kader van het Jaar van de Tradities zijn, net als de lijst van honderd belangrijkste tradities, te vinden op de website van het Nederlands Centrum voor Volkscultuur www.jaarvandetradities.nl. Op deze site kunt u zich ook aanmelden om mee te doen.

Nieuwsbrief 2 2008

Geachte heer Janssen,

Koninklijke opening voor het Jaar van de Tradities 2009
op zaterdag 1 november in Hilversum

Hare Majesteit de Koningin opent op zaterdagmorgen 1 november 2008 het Jaar van de Tradities in voormalig sanatorium Zonnestraal in Hilversum. Ze geeft daarmee het startsein aan een jaar lang aandacht voor de tradities en rituelen in Nederland. Tijdens de opening worden de honderd belangrijke tradities bekend gemaakt, een onderzoek waaraan iedereen het afgelopen jaar een steentje kon bijdragen. Ook de reizende tentoonstelling en de volkscultuurreeks het Alledaagse leven worden ten doop gehouden.

Op zaterdag 1 november wordt Landgoed Zonnestraal ter gelegenheid van het bezoek van Koningin Beatrix voor één keer weer omgetoverd tot sanatorium. Tbc-patiënten worden met bed en al naar buiten gereden, weer of geen weer. Met rust en frisse lucht werden ze in de eerste helft van de twintigste eeuw genezen van deze veel voorkomende ernstige ziekte. Levende geschiedenisgroepen gespecialiseerd in de geschiedenis van de gezondheid en in het leven tussen de twee wereldoorlogen laten de geschiedenis herleven.

Tradities, iedereen heeft ze, maar eigenlijk weten wij er nog maar weinig van. Tradities hebben te maken met cultuur. Met de stoffering van het dagelijks leven. Tijdens Oud en Nieuw wordt het jaar afgesloten met vuurwerk en oliebollen. Bij het Suikerfeest wordt het einde van de vastenperiode, de Ramadan, gevierd met het eten van veel zoetigheden. Bij een verjaardag hoort een verjaardagstaart met kaarsjes, op een begrafenis laten wij witte ballonnen op en als wij een bekende begroeten doen wij dat met drie kussen of een omhelzing. Al naar gelang hun culturele achtergrond geven mensen invulling aan hun tradities.

Nederland kent tegenwoordig een lappendeken aan tradities. Sommige tradities hebben een lange geschiedenis, andere tradities zijn verdwenen of zijn er juist bij gekomen. Tradities zijn dynamisch en altijd in ontwikkeling. Tradities kunnen ook schuren. Waar de één een boerka heel normaal vindt, neemt een andere er aanstoot aan. Het is goed om daar inzicht in te hebben en te weten dat elke traditie een verhaal heeft.

In het Jaar van de Tradities gaan heel veel mensen samen op zoek naar de tradities in hun omgeving. De resultaten van hun zoektocht worden op heel veel manieren en op heel veel plekken in Nederland naar buiten gebracht. Als tentoonstelling, digitaal spel of kunstproject, in musea, op scholen, markten en kermissen. Het Jaar van de Tradities maakt iedereen bewust van de rijkdom aan tradities in Nederland. Samen vertellen wij elkaar de verhalen over de achtergronden er van.

Voor meer informatie: www.jaarvandetradities.nl

Nieuwsbrief 1 2008

Geachte heer Janssen,

Hierbij sturen wij u onze eerste digitale nieuwsbrief Alledaagse Dingen. De bedoeling is om u via deze nieuwsbrief op de hoogte te houden van de ontwikkelingen op het vakgebied, in het veld en bij het Nederlands Centrum voor Volkscultuur.

Een belangrijke ontwikkeling is de oprichting van een nieuw Fonds Cultuurparticipatie. Binnen dit fonds is volkscultuur een van de drie speerpunten. Het Nederlands Centrum voor Volkscultuur heeft op dit terrein veel kennis en expertise opgebouwd. In onze bladen en op onze website kunt u relevante achtergrondinformatie over het nieuwe landelijke beleid vinden.

Bij het adviseren van de provincies, gemeenten en kunst- en cultuurinstellingen merkten wij dat niet iedereen goed uit de voeten kon met het woord volkscultuur. De Tweede Kamer vroeg Minister Plasterk bijvoorbeeld om een definitie.

Volkscultuur is de manier waarop mensen hun dagelijks leven vormgeven. Het zijn de alledaagse dingen, gewoonten en gebruiken, de normen en waarden, de tradities en rituelen die in ieders leven een rol spelen. Volkscultuur heeft dus veel te maken met roots en identiteit.

Wij vergelijken het altijd met een rugzakje. Iedereen heeft van huis uit een rugzakje mee gekregen, gevuld met zijn culturele bagage. In de loop van ons leven halen wij daar tradities die onze ouders er in gestopt hebben uit omdat wij ze niet belangrijk vinden (bijvoorbeeld elke zondag naar de kerk gaan) en wij stoppen er eigen gewoonten in (zoals elke dag je emails beantwoorden). Zo maakt je er een eigen rugzakje van. Met andere woorden je zet de volkscultuur van je ouders naar eigen hand.

In onze cultureel diverse en snel veranderende wereld is het belangrijk om inzicht te hebben in de inhoud van je rugzakje. Maar ook is het interessant om te weten wat er in andermans rugzakjes zit. Hierover gaat volkscultuur.

Wilt u meer weten over volkscultuur en het nieuwe landelijke beleid, kijk dan op onze website www.volkscultuur.nl - nieuws.  

Weet u trouwens waar de beschuit met muisjes vandaan komt?
Mail het ons: ncv@volkscultuur.nl. Mensen met het goede antwoord krijgen een verrassing.